Yza gaydyng

8. GEPLEŞIK.

164-nji gönükme. okaň we gürrüňiň näçe adamyň arasynda bolup geçýändigini aýdyň.

KITAPHANADA.

—Salam, Gözel Durdyýewna!

—Salam, gurgunmysýňýz?

—Gözel Durdyýewna, men kitap almaga geldim.

—Siz ozal kitap alypmydyňyz?

—Hawa, men ozal hem kitap alyp ýörün.

—Siziň familiýaňyz we adýňýz näme?

—Meniň familiýam Caryýew, adym Maksat.

—Size nähili  kitap gerek?

—Maňa «Türkmen halk ertekileri» diýen kitap gerek.

—Häzir tapyp bereýin... Ynha, siziň diýýan kitabyňyz. Bu kitaby iki hepdeden artyk bermeýäris. Siz muny 25-nji oktýabrdan gijä goýman getirip bermeli bolarsyňyz.

—Bolýar, Gözel Durdyýewna, sag boluň. Kitaby diýen wagtyňyzdan gijä goýman getirerin.

Birden köp adamyň arasynda bolup geçýän sözleşige gepleşik (dialog) diýilýär. Ýazuwda gepleşige gatnaşýan adamlaryň sözi täze setirden baş harp bilen ýazylyp başlanýar we her adamyň sözüniň öňünden kese çyzyk goýulýar.

Meselem:

—Mergen, sen näçenji klasda okaýarsyň?

—Men dördünji klasda okaýaryn.

—Sizi türkmen dilinden kim okadýar?

—Bizi türkmen dilinden Myrat Garaýewiç okadýar.

165-nji gönükme. Gepleşigi rollar boýunça okaň we olarda kese çyzygyň goýlan ýerlerine üns beriň.

GEPLEŞIK

Ata —  seniň şu aýdýanlaryň dogrumy?

Aşyr —  dogry. Men ýalan sözlemeýärin.

Ata —  men sen ýalan sözleýänsiň öýdemok, ýöne ýene bir gezek aýdýanlaryňý özüňe tassyklatjak boldum.

Aşyr — men öz sözlerimi mydama-da tassyklaryn. Aýdýanlarymyň hemmesi dogry.

Ata —  onda küşt ýaryşynda birinji orny Oraz eýeläpdir-dä.

Aşyr —  birinji orný Oraz eýeledi.

Ata —  şu  wagta çenli mekdebimiz boýunça ökde küştçi Amandy ahyry.

—Hawa, Aşyr, şu wagta çenli mekdebimizde ökde küştçi Amandy. indi Oraz öňe çykdy.

* * * *

166-nji gönükme. Gepleşigi okaň we degişli ýerinde kese çyzyk goýup göçüriň.

GEPLEŞIK

*Aman, biziň Watanymyz nähili atlandyrylýar?

Oraz, biziň mähriban Watanymyz Garaşsyz Baky Bitarap Özbaşdak Türkmenistan döwleti diýlip atlandyrylýar.

*Watanymyz haçan Özbaşdak garaşsyz döwlet boldy?

 Eziz Watanymyz Türkmenistan 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Özbaşdak garaşsyz döwlet boldy.

*Watanymyzyň Ilkinji Prezidentligine kim saýlandy?

Özbaşdak döwletimiziň ilkinji Prezidentligine Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow saýlandy. *Ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramy haçan geçirilýär?

Ýurdumyzyň Garassyzlyk baýramy her ýylyň 27-nji oktyabrynda geçirilýär.

* * * *

167-nji gönükme.Özüňizden iki adamyň arasynda bolup geçýän söhbetdeşlik esasynda gepleşik düzüň. Olaryň her biriniň aýdýany bäş sözlemden az bolmasyn.

Eger-de iki adamyň arasynda bolan gepleşik başga biri tarapyndan gürrüň berilse, onda gepleşige gatnaşanlaryň sözleri täze setirden başlanyp, öňünden we yzyndan kese çyzyk goýulýar.

Meselem: Merdan ýoldaşyndan:

—Agşam kino gitjekmi? — diýip sorady.

Ýoldaşy bolsa:

—    Ýok, gitjek däl — diýip jogap berdi.

—    Merdan: Näme üçin  gitjek däl? — diýdi.

—    Ýoldaşy bolsa:

—Agşam öýde işim bar — diýdi.

168-nji gönükme. Aşakdaky teksti okaň we awtoryň hem-de gepleşige gatnaşanlaryň sözlerini anyklaň.

Mergen dostundan:

—Orta mekdebi gutaryp, näme iş etmekçi? — diýip sorapdyr. Dosty bolsa:

—Orta mekdebi gutaryp, pedagogik instituta okuwa girjek - diýip aýdypdyr. Mergen:

—Mugallym bolasyň gelýärmi? — diýipdir. Dosty:

—Hawa, mugallym bolasym gelýär —diýipdir. Mergen:

—Haýsy fakultete girmek isleýärsiň?— diýip sorapdyr. Dosty bolsa:

—Matematika fakultetine girmek isleýärin — diýip aýdypdyr. Mergen oňa:

—Hä, matematika mugallymy boljak diýsene — diýip, onuň aýdýanyny oňlapdyr.

* * * *

169-nji gönükme. Gepleşigi ýoldaşyňyz bilen rollar boýunça okaň we degişil ýerinde kese çyzyk goýup göçüriň.

GEPLEŞIK

Salam! Meniň kartoçkamy tapyp berseňizläň!

Siz haýsy doktoryň ýanyna barmakçy? Meniň dişim agyrýar. Men diş doktorynyň ýanyna barjak.

Siziň familiýaňyz we adyňyz näme? Meniň familiýam Sähedow, adym Daýanç. Biraz garaşyň, häzir tapyp bereýin. Ýnha, siziň kartoçkaňyz, alyň. Diş doktory jaýyň ikinji gatynda, 32-nji otagdadyr.

Bolýar, sag boluň!

* * * *

170-nji gönükme. Gepleşigi okaň we nirede iki nokat, nirede kese çyzyk goýulmalydygyny aýdýň.

GEPLEŞIK

Gözel jorasy Gülälegiň ýanyna barypdyr we ondan Gülälek, düýn näme üçin okuwa barmadyň? diýip sorapdyr. Gülälek hem Men düýn ýaramadym, kelläm agyrdy, şonuň üçin okuwa barmadym diýip aýdypdyr. Onsoň Gözel Gülälek, näme sowuklaýypsyňmy? -diýipdir. Gülälek bolsa Hawa, birazrak sowuklapdyryn, kellämem agyrýar, birneme üsgürýänem. Şondan soň Gözel Gülälek, özüňe seret, burçluja unaş iç. Doktoryň aýdýanlaryny et, gowuja gutul diýip, jorasy bilen hoşlaşyp gaýdypdyr.

Ýokarky teksti rollar boýunça okaň.

* * * *

171-nji gönükme. iki adamyň arasynda bolup geçen gepleşigi başga bir adama (awtora) gürrüň berdirip, depderiňize ýazyň. Gepleşige gatnaşýanlaryň her biriniň aýdan sözlemi başden az bolmasyn. Kese çyzygyň, iki nokadyň goýulmaly ýerlerini unutman. Nusga hökmünde ýokarky gönükmäniň tekstinden peýdalanyp bilersiňiz.

GAÝTALAMAK   ÜÇIN  SORAGLAR:

1. Näçe adamyň arasynda bolup geçýän gürrüňdeşlige gepleşik diýilýär?

2.Ýazuwda gepleşige gatnaşýan  adamlaryň sözi  nähili harp bilen ýazylyp başlanýar?

3.Gepleşikde  her adamyň  sözüniň öňünden  ýazuwda nähili belgi goýulýar?

4.Iki   adamyň   arasynda   bolup   geçen   gepleşik   başga   biri tarapyndan  gürrüň berilse,  ýazuwda  olaryň  sözleri nähili  aýratynlandyrylýar?